Rozdział VI
Człowiek

Odeszła. A wszystko, co miało w moim życiu jakikolwiek sens razem z nią. Moja matka, która powtarzała mi niezmiennie, że jestem wyjątkowy i mnie kocha, recytowała te same zdarte bajki codziennie, jeszcze przed śniadaniem. Ta, która dopilnowała, by jej Inteligencik nie musiał się o nic martwić – przynajmniej dopóki żyła.

Zwolniłem tę rudą, niekompetentną pokojówkę, której naprawdę teraz nienawidziłem. Nie miało znaczenia czy z nią sypiałem, czy nie – była tutaj, gdy matka umierała i była, gdy pan Asmodeusz wytknął mi błąd. Nic nie zrobiła, nie była w stanie nic mądrego powiedzieć. Była tylko tą brzydką, nierozsądną pokojówką o marchewkowo-rudych włosach i brązowych plamach na dłoniach. Nie była nawet z tych szczuplejszych, czy zgrabniejszych – i chociaż sam, pryszczaty szesnastolatek uczący się wolno manier, nie byłem ideałem, to musiałem to zakończyć. Nigdy nie żałowałem – nie byłem w niej zakochany.

Kiedy studiowałem księgi w mojej głowie zrodził się plan ucieczki od tego, na co się zgodziłem. Najbardziej podłej rzeczy, jaką w mniemaniu Yoggotty można zrobić: nie zapłacić. Oczywiście wtedy nie miałem takiego problemu, jak teraz – wszystko zależy od tego, po której stronie barykady się stoi. Dla lisa kury w kurniku są obiadem, który pozwoli przetrwać kolejny dzień, dla kur lis jest zagrożeniem i likwidacja go pozwoli im przeżyć. Wszyscy mamy swoje racje.

Nie zamierzałem płacić – nie, kiedy dotarło do mnie, co to oznacza. Teraz staram się zawsze dopilnować, by moje posiłki nie dochodziły do podobnych wniosków: mam już doświadczenie jak wygląda druga strona. Zrobiłem się dość sprytnym chłopcem i wieku siedemnastu lat miałem już gotowy plan, idealny niemal. Nie płakałem już za nią, chociaż to wcale nie było łatwe poradzić sobie z całą tą paletą lęków, fobii i smutków zaciskających wargi i ściągających tylne ślinianki do środka szczęki. Wszystko da się ułagodzić, ze wszystkiego człowiek potrafi się wygrzebać, jeżeli ma tylko odpowiednią motywację – a ja miałem. Nie chciałem skończyć tak, jak zobowiązywała mnie do tego umowa. Nie zamierzałem smażyć się za parę regułek z ksiąg, przedyktowanych przez jakiegokolwiek demona.

Znalazłem więc, inne rozwiązanie, ryzykowne na ten czas, bardzo ryzykowne. Zawołałem do siebie pana Asmodeusza i poprosiłem o jego księgi magiczne – spisane były w bardzo dziwnym języku, ale nauczył mnie go czytać, dał mi instrukcję. Śmieszne wydaje mi się teraz to, jak ślęczałem przepisując księgi z ich języka na mój – teraz mój i ich język to ten sam język. Te same słowa, składnia, litery – czytam w nim płynniej, niż kiedykolwiek czyniłem to w tym, z którym jak z pieśnią dumy na ustach wzrastałem i dojrzewałem. Nie miałem żadnych zdolności językowych, toteż szło mi to opornie: na to poszły dodatkowe trzy miesiące, ale przełożyłem to, co mnie interesowało: po co demonom dusze?

Trwało to chwilę nim zrozumiałem, co w zasadzie mam przed sobą. Nie miałem problemu z pojęciem tego, co czytam, ale zanim mój umysł dotarł się z informacją jak to wykorzystać minęła chwila. Z ksiąg wynikało jasno, że demony nie żywią się duszami, jak mylnie myślałem zawsze, nie są im one w zasadzie do niczego potrzebne. Po za zabawą. Demony nudzą się, więc na niektórych bankietach pożerają sobie jedną czy dwie, dla rozrywki. Bawią się nami, podobnie do tego, jak my bawimy się obserwując wyścigi czy walki rozlicznych gatunków zwierząt. Wyniosłem też jeszcze kilka cennych uwag, mianowicie tą, jedną z najważniejszych w moim życiu: jeśli człowiek pożre duszę innego sam przestaje być człowiekiem. Jeśli nie jestem człowiekiem, umowa zawarta z demonem mnie nie dotyczy.

Nie brzmiało to też ostatecznie tak strasznie – przestaje być człowiekiem. Nie być człowiekiem: tunc non esset homo. Brzmiało jak jedno z zaklęć pozwalających stopniowo popadać w coraz silniejsze tajemniczenie i odpływać w swoje własne, pokrętne ciemności. W lęki i bezmierne oceany myśli, które pochłaniałyby cały brud i obojętność otaczającego mnie świata.

Nie bałem się pozbawić się człowieczeństwa – bo czym ono jest, jeśli nie zlepkiem tego, kim się powinno być, a nie jest? Człowieczeństwo dobrze jest rozpatrywać w kwestiach wielkich, wymagających odwagi i czynów, o których można pisać pieśni. Rozstrzyganie sporów moralnych, etycznych, tworzenie filozofii, dyskusje co mądrzejszych arystokratów o warunkach umierania, jakości opieki medycznej i tym jak powinna wyglądać władza. Człowieczeństwo, gdy mówimy o miłości, wiarze, ufności, radości, namiętnościach i tęsknotach. Ale człowieczeństwo to nie tylko cały szereg idei, niemających żadnego znaczenia w życiu codziennym, powiedziałbym więcej, że te idee to tylko nędzny, mizerny do niego dodatek: człowieczeństwo jest na co dzień. To dokładnie to, co nas przeraża i o czym staramy się nie mówić – choroby, kalectwa, wszelkiego rodzaju patologie i brudy, głód, rozmnażanie się i w końcu wypróżnianie się. To wszystko czyni z nas ludzi bardziej, niż cokolwiek innego – nie to, że to robimy, ale że próbujemy to ukrywać. Czy zając biegający po polanie znika nam z oczu idąc za potrzebą? Zając nie tai też faktu, że kopuluje, nie ukrywa niczego: bo i po co? TO czyni nas ludźmi.

Kiedyś słyszałem, od jednego ze swoich smaczniejszych obiadów, że tylko ludzie potrafią się śmieć, ale to zupełna nieprawda. Poznałem kiedyś przeuroczą gorylicę, która śmiała się pogodnie ze wszystkich moich dowcipów, tym samym obalając jego niezwykle popularną, w późniejszym czasie, teorię.

Jesteśmy ludźmi, tak długo, jak czujemy potrzebę tajenia tego, co brudne, organiczne i oczywiste. Dopóki rozumiemy niuanse egzystencji, czujemy obrzydzenie na myśl o wszystkich, prozaicznie wręcz ludzkich, czynnościach i wzdrygamy się, z poczuciem wstydu malującym przepiękne rumieńce na naszych twarzach. Żadna Yoggotta się nie rumieni. Ani demon. Ani anioł. Ani bogowie. Nigdy. Rumieniec wstydu wstępuje jedynie na twarz człowieka, znacząc ją znamieniem klątwy, której nie sposób ukryć. Gdy macie wątpliwości czy stoi przed wami człowiek sprawdźcie czy się wstydzi. Ludzie się rumienią.

Żeby tego dokonać, trzeba było znaleźć kogoś, kto mi pozwoli pożywić się swoją duszą. Trzeba było odnaleźć drugiego, tak samo zapatrzonego w naukę głupca, jakim byłem ja – i doskonale wiedziałem, kto nim będzie.

Stary Macbrückner dożywający sobie spokojnie siedemdziesiątki w szpitalnych murach wybuchał śmiechem, gdy ktoś pytał go o magię.

Ubrałem się elegancko, nakręciłem zegarek, zjadłem niewielkie śniadanie złożone z kupionego chleba i odrobiny sera i poszedłem. Do szpitala wpuszczono mnie bez problemu, być może sądzono, że tak ubrany człowiek musi mieć tu jakąś sprawę do załatwienia. A może już wtedy wzięli mnie za posłańca mojego lorda? Nie było to istotne. Kiedy pan Felister Macbrückner mnie zobaczył nie dowierzał. Nie dowierzał też, gdy skłoniłem się nieco na powitanie i uprzejmie się przywitałem. Z uśmiechem na ustach. Tym uśmiechem, którego przez całe lata nie widział nawet przez moment.

– Kodar! Co tu robisz? Słyszałem o twojej matce… bardzo mi z jej powodu przykro… – w istocie, bycie uprzejmym i eleganckim sprawiało, że ludzie zachowywali się zupełnie inaczej. Pan Macbrückner zmienił się w ciągu dosłownie kilku sekund z tego surowego człowieka, na pogodnego staruszka. Niedowierzałem, ale nie dałem tego po sobie poznać – gdybym sobie na to pozwolił wszystko by się pewnie posypało. Odprawił uczniów, usiedliśmy przy jego biurku.

– Przychodzę do pana w bardzo nietypowej sprawie. Otóż właśnie w związku ze śmiercią matki poszukuję pracy. Chciałbym pracować tu, jako pański asystent… w zasadzie to mogę wykonywać większość pana pracy, w zamian za niecałe dziesięć złotych monet tygodniowo i pańską duszę. Tak, nie przesłyszał się pan – mówiłem spokojnie, na tyle na ile potrafiłem. Najpierw uśmiechnął się życzliwie, jakby sądził, że tylko żartuję. Kiedy jednak nie roześmiałem się tak, jak to czynią ludzie, gdy atmosfera gęstnieje, a rozmówcy chcą kontynuować rozmowę, zwęszył okazję. Oto siedzę przed nim ja, głupiec wierzący w bajeczki takie jak dusza, czy życie po śmierci. I chcę jeszcze za tę wyssaną z palca bajeczkę pracować pół darmo dla niego.

Może nie z palca. W istocie duszę wysysa się raczej przez usta, oczy, albo, w drodze wyjątku, przez wyrostek robaczkowy. Są nawet tacy ludzie, których dusza zamieszkała w żołądku. Żadna jednak nie mieszka w sercu, jak mylnie twierdzą niektórzy. To miejsce nienadające się do zamieszkania – głównie ze względu na jednostajne, miarowe bębnienie. Nie wdając się w szczegóły chcę jednak zaznaczyć, że nie wysysa się jej też jak małży ze skorupki, a nawija na palce i przeżuwa się wolno, aż do momentu, gdy przestanie tak żałośnie kwilić.

Pan Macbrückner naturalnie nadal nie wierzył w magię, czary, bóstwa, demony i przeczucia. Co za tym idzie: nie wierzył też w duszę.

To był pierwszy raz, gdy dotarło do mnie, że lepiej dla mnie jest, kiedy moi znajomi, że tak to ujmę, uważają mnie za głupszego od siebie, gdy tymczasem to oni tkwią w prawdziwym błędzie. Udało mi się wytrwać w takim stanie przez większość mojego życia… aż do dnia, w którym lord podpisał ze mną umowę. Jest ode mnie znacznie mądrzejszy, chociaż ukrywa to starannie. Wie też, kiedy ja udaję głupszego… mój cudowny, doskonały lord.

– Oczywiście młody człowieku, to dobry pomysł. Ale ta cena… nie wydaje ci się, że dziesięć monet i coś tak cennego jak dusza to o wiele za dużo? Dam ci osiem monet i duszę, co ty na to? – stary targował się jakby nie starczało mu już to, w co sam wierzył: pomoc za niema darmo. Teraz obrzydziłoby mnie to, co powiedział. Wyszedłbym trzaskając drzwiami, albo odpowiedział mu coś niestosownego. Ale wówczas od tego zależały moje dalsze losy i chciwość tego człowieczka nie mogła tu zaważyć na niczym. Podsunąłem mu pergamin, ze spisaną umową, uzupełniłem jeszcze kwotę i poprosiłem o podpis. Krwią.

– Krwią, jeśli można – zabawnie brzmiał wtedy mój głos. Trząsł się nieco i był taki nieprofesjonalny. Od wieków takiego już nie używam, jest nieodpowiedzialny i zbyt przerażony, nikt nie chce go słuchać, gdy już dobędzie się z krtani. Pan Macbrukner znów popatrzył na mnie rozbawiony, ale po chwili namysłu machną ręką i wyjął nożyce, którymi dziabnął swój paluch i tą krwią się podpisał, a potem przystawił go do ust. Może to dlatego mówi się, że niektóre rzeczy są wyssane z palca?

Patrząc jak pan Macbrukner ssie swoją własną krew chciało mi się śmiać. Do tej pory chichoczę cicho na wspomnienie o tym widoku. Jakże znaczący obraz, który widywałem potem znacznie częściej: pan Felister Macbrückner, pochylony nad cyrografem, (niechybnie skazującym jego duszę na śmierć i rozkład w moim własnym żołądku) który dopiero co podpisał krwią, którą jeszcze ssie ze swojego zniszczonego, otyłego cielska.

Właśnie tacy są ludzie: w obliczu swojego absolutnego końca, upadku, wizja nikłego zysku, ułatwienia sobie czegokolwiek, sprawia, że sami podpisują się pod nim własną krwią, którą gdy znów wycieka łapczywie, chciwie żłopią, by wydoić coś jeszcze z tego mizernego ciała, jeszcze i tego uszczknąć kawałek. Lenistwo potrafi opchnąć w zamian za spokój duszę. Definicja całego brudu ludzkości zawarta w tym jednym obrazku… starzec ssący krew ze swojego kciuka, nad cyrografem, w który nie wierzy, a który ma go zgubić. Ssący palec… zupełnie, jak nic nie świadome dziecko.

Macbrückner żył jeszcze 5 lat, a dokładnie cztery lata i siedem miesięcy. Nienawidziłem starego, najbardziej chyba ze wszystkich tych, którym służyłem aż do teraz, ale kłaniałem się usłużnie, gdy wchodził do pokoju, spełniałem każde polecenie, sprzątałem po nim, gdy wychodził. Wychudłem na ten czas bardzo, nie miałem za co jeść, ani porządnie się ubierać, więc i moje oblicze przerodziło się w obraz nędzy i rozpaczy. Nastolatek o wątpliwej urodzie, był teraz dwudziestodwulatkiem ubranym w podarty garnitur i okulary, tym razem potrzebne. Gdy człowiek nie odżywia się odpowiednio i pracuje w takich warunkach, jakie zapewniał pan Macbrückner nie sposób jest zachować zdrowia. Ale nic mnie nie obchodziło, że ciało się sypie. Chroniłem coś znacznie trwalszego jak mi się wydawało: moją duszę.

Stary, bo tak go wtedy nazywałem do końca nie wierzył w to, że mogę zażądać zapłaty. Nawet ja w to chwilami wątpiłem. Jak zjeść duszę? Czytałem o tym, ale podobnie jak z seksem, co innego zaczytywać się w książkach, co innego zrobić to na żywo. Bardzo podobnie zresztą, żadna instrukcja nie opisze doznań zmysłowych, jakie temu wszystkiemu towarzyszą. Nie miałem do dziś dzień rozkoszy większej od dusz, jakimi się żywię i żadne cielesne rozkosze nie odpowiedzą na żądze, jakie gasi rytuał jedzenia.

Gdy umierał zamknąłem jego pokój i zaszyłem się w nim wspólnie ze starym. Nie chciał mnie tam, ale nie nawykłem nigdy do słuchania próśb umierających: one nic już nie zmienią, wszystko, co ostateczne jest już dokonane i nieubłaganie zmierza ku końcowi. Zresztą na okazję tego właśnie wydarzenia podwędziłem z jego portfela pieniądze i sprawiłem sobie drogie i piękne ubranie, cudowną białą koszulę i skrojone na miarę spodnie. Istnie cudowny zestaw.

Felister mówił coś o tym, że pielęgniarka z sali numer osiem ma z nim dziecko. Nie musiał tego mówić… wiedziałem doskonale o wszystkich jego grzeszkach, w końcu to ja po nich sprzątałem. W ludzkim ciele takie ekscesy, jak praca w podobnym wymiarze godzin, są wyjątkowo uciążliwe… całe szczęście ludzkie ciało można szybko zmienić na lepsze.

Do jedzenia zabierałem się jak nie wprawny ku temu trzylatek. Stosunkowo dobrze rozumiałem, co i gdzie, ale nie szło mi to najlepiej. Wyciągnąć duszę z ciała… kiedy teraz o tym myślę przypomina mi się mój lord, który z taka wprawą, jakby czynił to po wielokroć wcześniej wyciągnął ją z ciała i nawiniętą na palce wcisnął do ust, jak ciastko, czy świeży obiad. Robił to po raz pierwszy, wiem doskonale, ale z takim wdziękiem i wprawą, do której mi i teraz brakuje. Delikatność… to to, czego Yoggotty nie potrafią nigdy opanować w zadawalającym stopniu, a przynajmniej nie gdy jedzą.

Wyciągnąłem duszę po piątej próbie, utytłany rytualnymi maziami i wśród znaków przerysowanych z książek. Potem dowiedziałem się, że to tylko proforma dla urozmaicenia rozrywki, wtedy sądziłem, że jest niezbędna. Wysyczałem sterty formuł, które sprawiły, że kłębek energii wysunął się powoli z jego ust, jak mgiełka, albo bardziej trafnie: jak pajęczyna powiewająca na wietrze. Nie spodziewałem się takiego widoku, prawdę powiedziawszy, nie rozumiałem idei duszy. Czy nie powinna być światłem? Albo być bardziej materialna skoro miałem ją zjeść?

Zabrałem się więc za jedzenie. Nawinąłem ją na palce – przez przypadek, zupełny przypadek, bo wyciągnąłem do niej dłoń i sama zaplątała się pomiędzy wskazującym a kciukiem. Miała konsystencję przypominającą nieco watę stosowaną w szpitalnych salach do osuszania różnych cieczy, mycia… niezbyt przyjemne uczucie za pierwszym razem, ale tylko za pierwszym. Przysunąłem ją do ust i spróbowałem. Wiła się jak owad, kręciła się. Cofnąłem ją od ust. Musiało to wyglądać istnie przezabawnie, ale nie było mi do śmiechu. Serce wyrywało się z nietrwałej piersi, dłonie drżały, bardzo mocno drżały. Zebrałem się w końcu na odwagę i włożyłem ją całą pomiędzy zęby, zeskrobałem z palców i przeżułem, wolno, jak pisali w księgach. Nie dawało mi wówczas żadnej przyjemności samo żucie, ponieważ jak dziecko pijące alkohol: nie potrafiłem tego robić. Przełknięcie jej było trudne, ale gdy spłynęła wzdłuż przełyku…

Logicznym było by pomyśleć o konsekwencjach mojego czynu, o tym, że ludzkie ciało jest za słabe na podobne zachcianki i nawet, gdy udaje się je zmusić do działania to i tak się rozleci. Pomyśleć o tym, że może to, co robią demony jest domeną tylko demonów.

Ludzkie ciało jest nietrwałe, w przeciwieństwie do tego, co roją sobie młodzi i silni, a potem powtarzają ich dzieci, gdy rodzicom przychodzą pierwsze dolegliwości. Rozpada się i gnije już za życia, marszczy się, poci, wydala i trawi. Nic w nim nie ma prawa trwać: wypadają włosy, zęby, złuszcza się skóra. Nieustanne umieranie: w ciągu przeciętnej długości życia człowieka na Leokasji, czyli około 55 – 59 lat komórki skóry całkowicie wymieniają się i obumierają osiem razy, a ciało zrzuca około 18 kilogramów skóry. Niepostrzeżenie oczywiście, wszystko dzieje się niepostrzeżenie, żeby nie burzyć tej cudownej wiary, że wszystko jest dobrze. Żeby nie wybuchła panika, gdyby nagle dotarło do nas wszystkich, że po prostu umieramy – wszyscy rozsypujemy się coraz bardziej, a przy życiu trzyma nas tylko trochę świadomości i odrobina przychylnych warunków. Równowaga, balans duszy i fizycznych czynników.

O tym też oczywiście zapomniałem: chroniłem coś cenniejszego od ciała, coś trwalszego jak mi się wtedy wydawało.

Najpierw rozsypały się dłonie, potem nogi i głowa. Trwało dłużej, nim zniknął też tułów i nic ze mnie nie zostało po za duszą i wspomnieniami pana Felistra Macbrücknera. Nie widziałem wtedy, że będę potrafił dokładnie wszystko to, co i on… przerażało mnie to wszystko… przerażało, ale nie było tego charakterystycznego bębnienia serca i zastrzyku adrenaliny. Nie miałem ciała – rozpadło się na atomy po tym, jak zrobiłem to, czym parają się starsi i silniejsi ode mnie. Nie czułem dotyku, ale jednak byłem, widziałem doskonale łóżko z ciałem pana Macbruckenera. I zapachy… one też nie zniknęły, choć ciało starego cuchnęło inaczej niż zwykle. Dziś wiem… był to zapach, jaki pozostawia po sobie strach i zaskoczenie.

Pamiętam strach, którego nie sposób opisać. Swój strach, tym straszniejszy od tego, jaki zna każdy człowiek, że niemający ani końca, ani początku, tłukący się w każdym rozsypanym atomie i krążący wokół, jakby cała ta żałosna planeta składała się na moje ciało, które nie może wydać z siebie nawet jęku, żeby zdradzić swoje istnienie światu.

Ale w końcu zrozumiałem i nie brzmiało to ostatecznie tak strasznie – przestałem być człowiekiem. Nie jestem człowiekiem: non sum vir. Jeśli nie jestem człowiekiem, umowa zawarta z demonem przestaje mnie obowiązywać.

Rozdział VI Człowiek

Odeszła. A wszystko, co miało w moim życiu jakikolwiek sens razem z nią. Moja matka, która powtarzała mi niezmiennie, że jestem wyjątkowy i mnie kocha, recytowała te same zdarte bajki codziennie, jeszcze przed śniadaniem. Ta, która dopilnowała, by jej Inteligencik nie musiał się o nic martwić – przynajmniej dopóki żyła. Zwolniłem tę rudą, niekompetentną pokojówkę, której naprawdę teraz nienawidziłem. Nie miało znaczenia czy z nią sypiałem, czy nie – była tutaj, gdy matka umierała i była, gdy pan Asmodeusz wytknął mi błąd. Nic nie zrobiła, nie była w stanie nic mądrego powiedzieć. Była tylko tą brzydką, nierozsądną pokojówką o marchewkowo-rudych włosach i brązowych plamach na dłoniach. Nie była nawet z tych szczuplejszych, czy zgrabniejszych – i chociaż sam, pryszczaty szesnastolatek uczący się wolno manier, nie byłem ideałem, to musiałem to zakończyć. Nigdy nie żałowałem – nie byłem w niej zakochany. Kiedy studiowałem księgi w mojej głowie zrodził się plan ucieczki od tego, na co się zgodziłem. Najbardziej podłej rzeczy, jaką w mniemaniu Yoggotty można zrobić: nie zapłacić. Oczywiście wtedy nie miałem takiego problemu, jak teraz – wszystko zależy od tego, po której stronie barykady się stoi. Dla lisa kury w kurniku są obiadem, który pozwoli przetrwać kolejny dzień, dla kur lis jest zagrożeniem i likwidacja go pozwoli im przeżyć. Wszyscy mamy swoje racje. Nie zamierzałem płacić – nie, kiedy dotarło do mnie, co to oznacza. Teraz staram się zawsze dopilnować, by moje posiłki nie dochodziły do podobnych wniosków: mam już doświadczenie jak wygląda druga strona. Zrobiłem się dość sprytnym chłopcem i wieku siedemnastu lat miałem już gotowy plan, idealny niemal. Nie płakałem już za nią, chociaż to wcale nie było łatwe poradzić sobie z całą tą paletą lęków, fobii i smutków zaciskających wargi i ściągających tylne ślinianki do środka szczęki. Wszystko da się ułagodzić, ze wszystkiego człowiek potrafi się wygrzebać, jeżeli ma tylko odpowiednią motywację – a ja miałem. Nie chciałem skończyć tak, jak zobowiązywała mnie do tego umowa. Nie zamierzałem smażyć się za parę regułek z ksiąg, przedyktowanych przez jakiegokolwiek demona. Znalazłem więc, inne rozwiązanie, ryzykowne na ten czas, bardzo ryzykowne. Zawołałem do siebie pana Asmodeusza i poprosiłem o jego księgi magiczne – spisane były w bardzo dziwnym języku, ale nauczył mnie go czytać, dał mi instrukcję. Śmieszne wydaje mi się teraz to, jak ślęczałem przepisując księgi z ich języka na mój – teraz mój i ich język to ten sam język. Te same słowa, składnia, litery – czytam w nim płynniej, niż kiedykolwiek czyniłem to w tym, z którym jak z pieśnią dumy na ustach wzrastałem i dojrzewałem. Nie miałem żadnych zdolności językowych, toteż szło mi to opornie: na to poszły dodatkowe trzy miesiące, ale przełożyłem to, co mnie interesowało: po co demonom dusze? Trwało to chwilę nim zrozumiałem, co w zasadzie mam przed sobą. Nie miałem problemu z pojęciem tego, co czytam, ale zanim mój umysł dotarł się z informacją jak to wykorzystać minęła chwila. Z ksiąg wynikało jasno, że demony nie żywią się duszami, jak mylnie myślałem zawsze, nie są im one w zasadzie do niczego potrzebne. Po za zabawą. Demony nudzą się, więc na niektórych bankietach pożerają sobie jedną czy dwie, dla rozrywki. Bawią się nami, podobnie do tego, jak my bawimy się obserwując wyścigi czy walki rozlicznych gatunków zwierząt. Wyniosłem też jeszcze kilka cennych uwag, mianowicie tą, jedną z najważniejszych w moim życiu: jeśli człowiek pożre duszę innego sam przestaje być człowiekiem. Jeśli nie jestem człowiekiem, umowa zawarta z demonem mnie nie dotyczy. Nie brzmiało to też ostatecznie tak strasznie – przestaje być człowiekiem. Nie być człowiekiem: tunc non esset homo. Brzmiało jak jedno z zaklęć pozwalających stopniowo popadać w coraz silniejsze tajemniczenie i odpływać w swoje własne, pokrętne ciemności. W lęki i bezmierne oceany myśli, które pochłaniałyby cały brud i obojętność otaczającego mnie świata. Nie bałem się pozbawić się człowieczeństwa – bo czym ono jest, jeśli nie zlepkiem tego, kim się powinno być, a nie jest? Człowieczeństwo dobrze jest rozpatrywać w kwestiach wielkich, wymagających odwagi i czynów, o których można pisać pieśni. Rozstrzyganie sporów moralnych, etycznych, tworzenie filozofii, dyskusje co mądrzejszych arystokratów o warunkach umierania, jakości opieki medycznej i tym jak powinna wyglądać władza. Człowieczeństwo, gdy mówimy o miłości, wiarze, ufności, radości, namiętnościach i tęsknotach. Ale człowieczeństwo to nie tylko cały szereg idei, niemających żadnego znaczenia w życiu codziennym, powiedziałbym więcej, że te idee to tylko nędzny, mizerny do niego dodatek: człowieczeństwo jest na co dzień. To dokładnie to, co nas przeraża i o czym staramy się nie mówić – choroby, kalectwa, wszelkiego rodzaju patologie i brudy, głód, rozmnażanie się i w końcu wypróżnianie się. To wszystko czyni z nas ludzi bardziej, niż cokolwiek innego – nie to, że to robimy, ale że próbujemy to ukrywać. Czy zając biegający po polanie znika nam z oczu idąc za potrzebą? Zając nie tai też faktu, że kopuluje, nie ukrywa niczego: bo i po co? TO czyni nas ludźmi. Kiedyś słyszałem, od jednego ze swoich smaczniejszych obiadów, że tylko ludzie potrafią się śmieć, ale to zupełna nieprawda. Poznałem kiedyś przeuroczą gorylicę, która śmiała się pogodnie ze wszystkich moich dowcipów, tym samym obalając jego niezwykle popularną, w późniejszym czasie, teorię. Jesteśmy ludźmi, tak długo, jak czujemy potrzebę tajenia tego, co brudne, organiczne i oczywiste. Dopóki rozumiemy niuanse egzystencji, czujemy obrzydzenie na myśl o wszystkich, prozaicznie wręcz ludzkich, czynnościach i wzdrygamy się, z poczuciem wstydu malującym przepiękne rumieńce na naszych twarzach. Żadna Yoggotta się nie rumieni. Ani demon. Ani anioł. Ani bogowie. Nigdy. Rumieniec wstydu wstępuje jedynie na twarz człowieka, znacząc ją znamieniem klątwy, której nie sposób ukryć. Gdy macie wątpliwości czy stoi przed wami człowiek sprawdźcie czy się wstydzi. Ludzie się rumienią. Żeby tego dokonać, trzeba było znaleźć kogoś, kto mi pozwoli pożywić się swoją duszą. Trzeba było odnaleźć drugiego, tak samo zapatrzonego w naukę głupca, jakim byłem ja – i doskonale wiedziałem, kto nim będzie. Stary Macbrückner dożywający sobie spokojnie siedemdziesiątki w szpitalnych murach wybuchał śmiechem, gdy ktoś pytał go o magię. Ubrałem się elegancko, nakręciłem zegarek, zjadłem niewielkie śniadanie złożone z kupionego chleba i odrobiny sera i poszedłem. Do szpitala wpuszczono mnie bez problemu, być może sądzono, że tak ubrany człowiek musi mieć tu jakąś sprawę do załatwienia. A może już wtedy wzięli mnie za posłańca mojego lorda? Nie było to istotne. Kiedy pan Felister Macbrückner mnie zobaczył nie dowierzał. Nie dowierzał też, gdy skłoniłem się nieco na powitanie i uprzejmie się przywitałem. Z uśmiechem na ustach. Tym uśmiechem, którego przez całe lata nie widział nawet przez moment. - Kodar! Co tu robisz? Słyszałem o twojej matce… bardzo mi z jej powodu przykro… - w istocie, bycie uprzejmym i eleganckim sprawiało, że ludzie zachowywali się zupełnie inaczej. Pan Macbrückner zmienił się w ciągu dosłownie kilku sekund z tego surowego człowieka, na pogodnego staruszka. Niedowierzałem, ale nie dałem tego po sobie poznać – gdybym sobie na to pozwolił wszystko by się pewnie posypało. Odprawił uczniów, usiedliśmy przy jego biurku. - Przychodzę do pana w bardzo nietypowej sprawie. Otóż właśnie w związku ze śmiercią matki poszukuję pracy. Chciałbym pracować tu, jako pański asystent… w zasadzie to mogę wykonywać większość pana pracy, w zamian za niecałe dziesięć złotych monet tygodniowo i pańską duszę. Tak, nie przesłyszał się pan – mówiłem spokojnie, na tyle na ile potrafiłem. Najpierw uśmiechnął się życzliwie, jakby sądził, że tylko żartuję. Kiedy jednak nie roześmiałem się tak, jak to czynią ludzie, gdy atmosfera gęstnieje, a rozmówcy chcą kontynuować rozmowę, zwęszył okazję. Oto siedzę przed nim ja, głupiec wierzący w bajeczki takie jak dusza, czy życie po śmierci. I chcę jeszcze za tę wyssaną z palca bajeczkę pracować pół darmo dla niego. Może nie z palca. W istocie duszę wysysa się raczej przez usta, oczy, albo, w drodze wyjątku, przez wyrostek robaczkowy. Są nawet tacy ludzie, których dusza zamieszkała w żołądku. Żadna jednak nie mieszka w sercu, jak mylnie twierdzą niektórzy. To miejsce nienadające się do zamieszkania – głównie ze względu na jednostajne, miarowe bębnienie. Nie wdając się w szczegóły chcę jednak zaznaczyć, że nie wysysa się jej też jak małży ze skorupki, a nawija na palce i przeżuwa się wolno, aż do momentu, gdy przestanie tak żałośnie kwilić. Pan Macbrückner naturalnie nadal nie wierzył w magię, czary, bóstwa, demony i przeczucia. Co za tym idzie: nie wierzył też w duszę. To był pierwszy raz, gdy dotarło do mnie, że lepiej dla mnie jest, kiedy moi znajomi, że tak to ujmę, uważają mnie za głupszego od siebie, gdy tymczasem to oni tkwią w prawdziwym błędzie. Udało mi się wytrwać w takim stanie przez większość mojego życia… aż do dnia, w którym lord podpisał ze mną umowę. Jest ode mnie znacznie mądrzejszy, chociaż ukrywa to starannie. Wie też, kiedy ja udaję głupszego… mój cudowny, doskonały lord. - Oczywiście młody człowieku, to dobry pomysł. Ale ta cena… nie wydaje ci się, że dziesięć monet i coś tak cennego jak dusza to o wiele za dużo? Dam ci osiem monet i duszę, co ty na to? – stary targował się jakby nie starczało mu już to, w co sam wierzył: pomoc za niema darmo. Teraz obrzydziłoby mnie to, co powiedział. Wyszedłbym trzaskając drzwiami, albo odpowiedział mu coś niestosownego. Ale wówczas od tego zależały moje dalsze losy i chciwość tego człowieczka nie mogła tu zaważyć na niczym. Podsunąłem mu pergamin, ze spisaną umową, uzupełniłem jeszcze kwotę i poprosiłem o podpis. Krwią. - Krwią, jeśli można – zabawnie brzmiał wtedy mój głos. Trząsł się nieco i był taki nieprofesjonalny. Od wieków takiego już nie używam, jest nieodpowiedzialny i zbyt przerażony, nikt nie chce go słuchać, gdy już dobędzie się z krtani. Pan Macbrukner znów popatrzył na mnie rozbawiony, ale po chwili namysłu machną ręką i wyjął nożyce, którymi dziabnął swój paluch i tą krwią się podpisał, a potem przystawił go do ust. Może to dlatego mówi się, że niektóre rzeczy są wyssane z palca? Patrząc jak pan Macbrukner ssie swoją własną krew chciało mi się śmiać. Do tej pory chichoczę cicho na wspomnienie o tym widoku. Jakże znaczący obraz, który widywałem potem znacznie częściej: pan Felister Macbrückner, pochylony nad cyrografem, (niechybnie skazującym jego duszę na śmierć i rozkład w moim własnym żołądku) który dopiero co podpisał krwią, którą jeszcze ssie ze swojego zniszczonego, otyłego cielska. Właśnie tacy są ludzie: w obliczu swojego absolutnego końca, upadku, wizja nikłego zysku, ułatwienia sobie czegokolwiek, sprawia, że sami podpisują się pod nim własną krwią, którą gdy znów wycieka łapczywie, chciwie żłopią, by wydoić coś jeszcze z tego mizernego ciała, jeszcze i tego uszczknąć kawałek. Lenistwo potrafi opchnąć w zamian za spokój duszę. Definicja całego brudu ludzkości zawarta w tym jednym obrazku… starzec ssący krew ze swojego kciuka, nad cyrografem, w który nie wierzy, a który ma go zgubić. Ssący palec… zupełnie, jak nic nie świadome dziecko. Macbrückner żył jeszcze 5 lat, a dokładnie cztery lata i siedem miesięcy. Nienawidziłem starego, najbardziej chyba ze wszystkich tych, którym służyłem aż do teraz, ale kłaniałem się usłużnie, gdy wchodził do pokoju, spełniałem każde polecenie, sprzątałem po nim, gdy wychodził. Wychudłem na ten czas bardzo, nie miałem za co jeść, ani porządnie się ubierać, więc i moje oblicze przerodziło się w obraz nędzy i rozpaczy. Nastolatek o wątpliwej urodzie, był teraz dwudziestodwulatkiem ubranym w podarty garnitur i okulary, tym razem potrzebne. Gdy człowiek nie odżywia się odpowiednio i pracuje w takich warunkach, jakie zapewniał pan Macbrückner nie sposób jest zachować zdrowia. Ale nic mnie nie obchodziło, że ciało się sypie. Chroniłem coś znacznie trwalszego jak mi się wydawało: moją duszę. Stary, bo tak go wtedy nazywałem do końca nie wierzył w to, że mogę zażądać zapłaty. Nawet ja w to chwilami wątpiłem. Jak zjeść duszę? Czytałem o tym, ale podobnie jak z seksem, co innego zaczytywać się w książkach, co innego zrobić to na żywo. Bardzo podobnie zresztą, żadna instrukcja nie opisze doznań zmysłowych, jakie temu wszystkiemu towarzyszą. Nie miałem do dziś dzień rozkoszy większej od dusz, jakimi się żywię i żadne cielesne rozkosze nie odpowiedzą na żądze, jakie gasi rytuał jedzenia. Gdy umierał zamknąłem jego pokój i zaszyłem się w nim wspólnie ze starym. Nie chciał mnie tam, ale nie nawykłem nigdy do słuchania próśb umierających: one nic już nie zmienią, wszystko, co ostateczne jest już dokonane i nieubłaganie zmierza ku końcowi. Zresztą na okazję tego właśnie wydarzenia podwędziłem z jego portfela pieniądze i sprawiłem sobie drogie i piękne ubranie, cudowną białą koszulę i skrojone na miarę spodnie. Istnie cudowny zestaw. Felister mówił coś o tym, że pielęgniarka z sali numer osiem ma z nim dziecko. Nie musiał tego mówić… wiedziałem doskonale o wszystkich jego grzeszkach, w końcu to ja po nich sprzątałem. W ludzkim ciele takie ekscesy, jak praca w podobnym wymiarze godzin, są wyjątkowo uciążliwe… całe szczęście ludzkie ciało można szybko zmienić na lepsze. Do jedzenia zabierałem się jak nie wprawny ku temu trzylatek. Stosunkowo dobrze rozumiałem, co i gdzie, ale nie szło mi to najlepiej. Wyciągnąć duszę z ciała… kiedy teraz o tym myślę przypomina mi się mój lord, który z taka wprawą, jakby czynił to po wielokroć wcześniej wyciągnął ją z ciała i nawiniętą na palce wcisnął do ust, jak ciastko, czy świeży obiad. Robił to po raz pierwszy, wiem doskonale, ale z takim wdziękiem i wprawą, do której mi i teraz brakuje. Delikatność… to to, czego Yoggotty nie potrafią nigdy opanować w zadawalającym stopniu, a przynajmniej nie gdy jedzą. Wyciągnąłem duszę po piątej próbie, utytłany rytualnymi maziami i wśród znaków przerysowanych z książek. Potem dowiedziałem się, że to tylko proforma dla urozmaicenia rozrywki, wtedy sądziłem, że jest niezbędna. Wysyczałem sterty formuł, które sprawiły, że kłębek energii wysunął się powoli z jego ust, jak mgiełka, albo bardziej trafnie: jak pajęczyna powiewająca na wietrze. Nie spodziewałem się takiego widoku, prawdę powiedziawszy, nie rozumiałem idei duszy. Czy nie powinna być światłem? Albo być bardziej materialna skoro miałem ją zjeść? Zabrałem się więc za jedzenie. Nawinąłem ją na palce - przez przypadek, zupełny przypadek, bo wyciągnąłem do niej dłoń i sama zaplątała się pomiędzy wskazującym a kciukiem. Miała konsystencję przypominającą nieco watę stosowaną w szpitalnych salach do osuszania różnych cieczy, mycia… niezbyt przyjemne uczucie za pierwszym razem, ale tylko za pierwszym. Przysunąłem ją do ust i spróbowałem. Wiła się jak owad, kręciła się. Cofnąłem ją od ust. Musiało to wyglądać istnie przezabawnie, ale nie było mi do śmiechu. Serce wyrywało się z nietrwałej piersi, dłonie drżały, bardzo mocno drżały. Zebrałem się w końcu na odwagę i włożyłem ją całą pomiędzy zęby, zeskrobałem z palców i przeżułem, wolno, jak pisali w księgach. Nie dawało mi wówczas żadnej przyjemności samo żucie, ponieważ jak dziecko pijące alkohol: nie potrafiłem tego robić. Przełknięcie jej było trudne, ale gdy spłynęła wzdłuż przełyku… Logicznym było by pomyśleć o konsekwencjach mojego czynu, o tym, że ludzkie ciało jest za słabe na podobne zachcianki i nawet, gdy udaje się je zmusić do działania to i tak się rozleci. Pomyśleć o tym, że może to, co robią demony jest domeną tylko demonów. Ludzkie ciało jest nietrwałe, w przeciwieństwie do tego, co roją sobie młodzi i silni, a potem powtarzają ich dzieci, gdy rodzicom przychodzą pierwsze dolegliwości. Rozpada się i gnije już za życia, marszczy się, poci, wydala i trawi. Nic w nim nie ma prawa trwać: wypadają włosy, zęby, złuszcza się skóra. Nieustanne umieranie: w ciągu przeciętnej długości życia człowieka na Leokasji, czyli około 55 – 59 lat komórki skóry całkowicie wymieniają się i obumierają osiem razy, a ciało zrzuca około 18 kilogramów skóry. Niepostrzeżenie oczywiście, wszystko dzieje się niepostrzeżenie, żeby nie burzyć tej cudownej wiary, że wszystko jest dobrze. Żeby nie wybuchła panika, gdyby nagle dotarło do nas wszystkich, że po prostu umieramy – wszyscy rozsypujemy się coraz bardziej, a przy życiu trzyma nas tylko trochę świadomości i odrobina przychylnych warunków. Równowaga, balans duszy i fizycznych czynników. O tym też oczywiście zapomniałem: chroniłem coś cenniejszego od ciała, coś trwalszego jak mi się wtedy wydawało. Najpierw rozsypały się dłonie, potem nogi i głowa. Trwało dłużej, nim zniknął też tułów i nic ze mnie nie zostało po za duszą i wspomnieniami pana Felistra Macbrücknera. Nie widziałem wtedy, że będę potrafił dokładnie wszystko to, co i on… przerażało mnie to wszystko… przerażało, ale nie było tego charakterystycznego bębnienia serca i zastrzyku adrenaliny. Nie miałem ciała – rozpadło się na atomy po tym, jak zrobiłem to, czym parają się starsi i silniejsi ode mnie. Nie czułem dotyku, ale jednak byłem, widziałem doskonale łóżko z ciałem pana Macbruckenera. I zapachy… one też nie zniknęły, choć ciało starego cuchnęło inaczej niż zwykle. Dziś wiem… był to zapach, jaki pozostawia po sobie strach i zaskoczenie. Pamiętam strach, którego nie sposób opisać. Swój strach, tym straszniejszy od tego, jaki zna każdy człowiek, że niemający ani końca, ani początku, tłukący się w każdym rozsypanym atomie i krążący wokół, jakby cała ta żałosna planeta składała się na moje ciało, które nie może wydać z siebie nawet jęku, żeby zdradzić swoje istnienie światu. Ale w końcu zrozumiałem i nie brzmiało to ostatecznie tak strasznie – przestałem być człowiekiem. Nie jestem człowiekiem: non sum vir. Jeśli nie jestem człowiekiem, umowa zawarta z demonem przestaje mnie obowiązywać.